تحلیل ها و اندیشه های اقتصادی

تحلیل ها و اندیشه های اقتصادی

ارزیابی عملکرد صادرات ایران با تمرکز بر شاخص‌های حوزه صادرات: مرور روندها، چالش‌ها و راهکارها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه قم، قم، ایران؛ پژوهشگر ارشد مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی
چکیده
این پژوهش با هدف ارزیابی عملکرد صادراتی ایران، مجموعه‌ای از شاخص‌های کلیدی تجارت بین‌الملل شامل شاخص بازبودن تجاری، اکمال تجاری، پتانسیل تجاری، شدت تجاری، تنوع صادرات، تمرکز صادرات، نفوذ بازار و ماندگاری صادرات را بررسی می‌کند. روش تحقیق تلفیقی از رویکردهای توصیفی - تحلیلی و هنجاری است. در بخش توصیفی - تحلیلی، داده‌های صادرات و واردات ایران در بازه زمانی ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۲ جمع‌آوری و با استفاده از زبان برنامه‌نویسی پایتون و نرم‌افزار اکسل پردازش شده‌اند. شاخص‌ها برای شش شریک عمده تجاری محاسبه و روندهای میان‌مدت صادرات ایران تحلیل شده است. در بخش هنجاری، بر اساس یافته‌ها، پیشنهادهایی برای بهبود عملکرد صادراتی ارائه شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که با وجود پیشرفت‌هایی در تنوع کالایی و شدت تجاری، ایران در نفوذ بازار، ماندگاری صادرات و تنوع شرکای تجاری با چالش‌های مهمی مواجه است. تمرکز بیش از حد صادرات بر چند کشور و ناپایداری کالاها در بازار هدف، از نقاط ضعف اساسی به شمار می‌رود. همچنین عوامل سیاسی و ساختاری مانند تحریم‌ها، محدودیت‌های ارزی و ضعف دیپلماسی اقتصادی بر عملکرد صادرات تأثیرگذار بوده‌اند. در پایان، راهکارهایی برای تنوع‌بخشی بازارهای هدف، تقویت توافق‌نامه‌های تجاری و ثبات سیاست‌های ارزی ارائه شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Assessing Iran’s Export Performance via Export-Specific Indicators: Trends, Challenges, and Policy Solutions

نویسنده English

Hossien Haroorani
PhD Student in Economics, Faculty of Economics and Management, Qom University, Qom, Iran; Senior Researcher, Parliamentary Research Center
چکیده English

This research aims to evaluate Iran’s export performance by examining a set of key international trade indicators, including the Trade Openness Index, Trade Complementarity Index, Trade Potential Index, Trade Intensity Index, Export Diversification, Export Concentration, Export Market Penetration Index, and Export Survival Index.The research method combines descriptive-analytical and normative approaches. In the descriptive–analytical section, Iran’s export and import data for the period 2004 to 2023 were collected and processed using the Python programming language and Microsoft Excel software. The indices were calculated for six major trading partners, and the medium-term trends of Iran’s exports were analyzed. In the normative section, based on the findings, recommendations for improving export performance are provided. The results of the study show that despite progress in product diversification and trade intensity, Iran faces significant challenges in market penetration, export survival, and diversification of trading partners. The excessive concentration of exports on a few countries and the instability of goods in target markets are major weaknesses. Additionally, political and structural factors such as sanctions, currency restrictions, and weak economic diplomacy have impacted export performance. Finally, solutions for diversifying target markets, strengthening trade agreements, and ensuring stability in exchange rate policies are proposed.

کلیدواژه‌ها English

Trade Complementarity Index
Trade Potential Index
Trade Intensity Index
Export Market Penetration Index
Export Survival Index

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 17 دی 1404

  • تاریخ دریافت 16 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 19 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 25 آبان 1404